Pensioenfondsen, uitvoerders en verzekeraars kennen grote uitdagingen met betrekking tot het communiceren over pensioen. Hoe kunnen zij deelnemers of klanten immers eenvoudig inzicht geven over de hoogte van het pensioen en tegelijkertijd de onzekerheid ervan? Begin februari heeft minister Koolmees in een brief naar de Tweede Kamer zijn plannen gepresenteerd ten aanzien van nieuwe richtlijnen omtrent pensioencommunicatie: de navigatiemetafoor. Deze illustratie toont door middel van navigatiepijlen waar het pensioen op uit kan komen in de verwachting, maar ook als het meezit of tegenzit. De navigatiemetafoor is een volgende stap in de verplichte pensioencommunicatie voor pensioenuitvoerders.

Navigatiemetafoor leidt tot diverse vragen

De informatie op www.mijnpensioenoverzicht.nl is in de afgelopen jaren sterk verbeterd. Niet alleen kan men hier inzicht krijgen in het bruto pensioen bij een of meerdere pensioenfondsen, maar worden deze bedragen bij elkaar opgeteld en in netto bedragen getoond. Dit is al een heel belangrijk inzicht omdat dit type bedrag correspondeert met de bedragen die een deelnemer of klant uiteindelijk maandelijks kan verwachten uitgedrukt in euro’s van nu. Minister Koolmees is voornemens om deze informatie uit te breiden met de hoogte van het pensioen als het meezit, maar natuurlijk vooral wanneer het tegenzit. Dit is in de basis een hele belangrijke boodschap, want de hoogte van het pensioen is immers niet zeker vanwege beleggings- en inflatierisico’s. De voorgestelde navigatiemetafoor leidt echter nog wel tot een aantal belangrijke vragen. Eerdere onderzoeken tonen aan dat meerdere boodschappen (nl. hoogte pensioen, beleggings- & inflatierisico) mogelijk tot verwarring kan leiden. Kunnen pensioenuitvoerders de gecombineerde boodschap op een meer gelaagde en voor doelgroep gedifferentieerde manier overbrengen? Andere uitdagingen zijn het combineren van verschillende pensioenpotjes: Hoe kunnen pensioenuitvoerders de verschillende aanspraken en bronnen van inkomen combineren en daarin op een consistente manier de risico’s meenemen?

Bestaande inzichten niet voldoende

Daarnaast is het bieden van inzicht in enkel het inkomen niet voldoende. Aan de hand van de huidige communicatie kan niet geconstateerd worden wanneer het inkomen voor later voldoende is. Wat kan men doen om eventuele tekorten aan te vullen, bijv. door extra te sparen, te beleggen, langer door te werken of uitgaven aan te passen? Vooral deze laatste stap, het zogenaamde handelingsperspectief, is noodzakelijk om deelnemers echt te helpen om een goed inkomen voor later te verzekeren. Er is dus meer nodig om de deelnemers en klanten van pensioenuitvoerders daadwerkelijk inzicht te geven in zijn of haar totale inkomen voor later.

Oplossingsrichtingen om deelnemer te ontzorgen

Recente onderzoeken tonen aan dat Nederlanders onzeker zijn over pensioen. De vraag in hoeverre de hoogte van het pensioen wel voldoende is, speelt hierbij een grote rol. Daarnaast heerst het gevoel dat men niet of nauwelijks invloed heeft op de hoogte van het inkomen voor later. De voorgenomen verbeteringen ten aanzien van pensioencommunicatie van de minister bieden echter nog geen antwoord op deze twee punten. Communiceren en inzicht geven in de hoogte van het pensioen raakt al snel het onderwerp financiële planning. De keuzes en ontwikkelingen van vandaag de dag kunnen namelijk invloed op het inkomen voor later hebben. Inzicht in enkel de hoogte van het pensioen is daarbij niet voldoende. Om mensen daadwerkelijk inzicht te geven of het inkomen voor later voldoende is en wat zij hieraan kunnen doen is op zijn minst het volgende noodzakelijk:

Een integraal en compleet beeld van het inkomen voor later:

Dit dient te bestaan uit de verschillende bronnen van inkomen na pensionering, samengesteld uit de AOW, de verschillende pensioenaanspraken en mogelijke aanspraken uit derde pijler pensioen. Om een goed beeld te geven van het totale inkomen dienen natuurlijk ook de aanspraken van de partner meegeteld te worden, die mogelijk op andere ingangsdata starten. Op deze manier kunnen eventuele tijdelijke, overbrugbare pensioengaten geïdentificeerd worden.

Inzicht in het benodigde inkomen:

Om te bepalen of het inkomen voor later volstaat, is het van belang om in te schatten welke uitgaven er daadwerkelijk zijn. Het is hierbij belangrijk om zowel de minimale als de gewenste uitgaven in kaart te brengen. Deze uitgaven kunnen bestaan uit verschillende componenten, nl. de hypotheeklasten, basisbenodigdheden, het continueren van de huidige levensstijl of andere specifieke uitgaven. Door deze componenten in kaart te brengen kan men eenvoudiger toetsen of het inkomen voor later voldoende is. Een uitgavenpatroon is heel persoonlijk en daardoor niet eenduidig en eenvoudig in te schatten. Het bijvoorbeeld werken met Nibud profielen is daarbij al een goede eerste indicatie. De recente technologische ontwikkelingen op het gebied van Artificial Intelligence en Data Analytics stellen ons echter steeds meer instaat deze gegevens gepersonaliseerd in te schatten.

Handelingsperspectief:

Enkel het bieden van inzicht in inkomsten en uitgaven is niet voldoende. Ondanks de perceptie dat men niet veel kan doen aan de hoogte van het pensioen zijn er weldegelijk verschillende mogelijkheden. Aan de hand van de eerdere inzichten kunnen mensen via het handelingsperspectief de mogelijkheden onderzoeken hoe ze hun financiële situatie na pensionering kunnen verbeteren. Dit kan zijn door bijvoorbeeld meer te sparen, af te lossen op hypotheek of door product-specifieke opties te verkennen zoals doorbeleggen, hoog-laag of uitruil van het partnerpensioen. Door mensen niet alleen inzicht te geven maar tevens een handelingsperspectief te bieden kunnen pensioenuitvoerders het gevoel wegnemen dat men geen invloed heeft op de hoogte van het pensioen.

Uitbreiden van huidige inzichten

Het inzicht geven in de hoogte maar ook risico’s van pensioen is heel belangrijk. De voorgestelde navigatiemetafoor is hierbij een eerste stap, maar neemt de zorgen van mensen over de onzekerheid en invloed op het pensioen nog niet weg. Ortec Finance is dan ook van mening dat de inzichten aangevuld dienen te worden zodat men in staat is om zelf goede financiele beslissingen te nemen. De uitdagingen hierbij is om niet alleen een integraal en gepersonaliseerd inzicht te geven in het totale inkomen, maar ook in de uitgaven en wat de gevolgen zijn van eventuele keuzes die er zijn om pensioengaten of het pensioeninkomen te verbeteren