Klimaat-overshoot vraagt om scherpere risicoanalyse

Verwachte overschrijding van 1,5°C onderstreept de toenemende risico’s voor institutionele beleggers en vergroot het belang van een expliciete analyse van klimaatrisico’s binnenstrategische besluitvorming.

De wereld stevent af op een overschrijding van de Parijsdoelstelling van 1,5°C opwarming. Volgens een recent UN Environment Programme (UNEP) rapport1 is deze grens waarschijnlijk binnen enkele jaren bereikt. Dit gaat een wezenlijke impact op de wereld waarin we leven hebben, met bijbehorende economische impact. Tegelijkertijd stelt het rapport dat het mogelijk blijft om de temperatuurstijging te beperken, ons aan te passen aan hogere temperaturen en uiteindelijk terug te keren naar een lager opwarmingspad. De centrale boodschap is helder: niet alleen óf de wereld boven 1,5°C uitkomt is relevant, maar vooral hoe hoog de piek wordt, hoe lang de overshoot duurt en hoe snel beleid, technologie en adaptatie daarop reageren.

Voor institutionele beleggers maakt dit klimaatscenario-analyse urgenter dan ooit. Klimaatverandering is geen afzonderlijk duurzaamheidsvraagstuk, maar een systemisch risico dat economische groei, inflatie, rente, kredietkwaliteit en beleggingsrendementen kan beïnvloeden. Tegelijkertijd zijn de uitkomsten onzeker: historische data bieden beperkt houvast en de snelheid van beleidsreacties, technologische ontwikkeling en fysieke klimaatschade is moeilijk exact te voorspellen. Scenarioanalyse helpt juist in die context om plausibele toekomstpaden te verkennen en de gevoeligheid van portefeuilles en strategische keuzes inzichtelijk te maken.

Extremen worden waarschijnlijker

Het menselijk brein is van nature geneigd veranderingen lineair te benaderen, waardoor exponentiële ontwikkelingen vaak worden onderschat (Kahneman, 2011)2. Dit mechanisme is ook zichtbaar in de manier waarop klimaatverandering nu vaak wordt beoordeeld. Figuur 1 laat zien dat wordt uitgegaan van een lineaire ontwikkeling van de temperatuur (zwarte lijn), terwijl de onderliggende data eerder wijzen op een exponentieel verloop (blauwe lijn, toegevoegd door Ortec Finance).

Een gevolg van lineair denken is dat de snelheid van verandering vooruitkijkend kan worden onderschat. Hierdoor bestaat het risico dat aanpassingen later of minder omvangrijk plaatsvinden dan nodig blijkt. Vanuit risicomanagementperspectief is het daarom relevant rekening te houden met de mogelijkheid dat klimaatverandering sneller verloopt dan eerder werd verondersteld.

Scenario's die eerder als extreem werden beschouwd, zoals een temperatuurstijging van 2,5°C, worden daardoor waarschijnlijker. Ook neemt de kans toe dat dergelijke scenario's eerder worden bereikt dan in veel verwachtingen wordt aangenomen. Anderzijds neemt ook de impact van een eventuele terugkeer naar een 1,5°C pad toe naarmate de opwarming verder oploopt. De benodigde aanpassingen, zoals versnelde uitfasering van fossiele brandstoffen, worden dan omvangrijker en ingrijpender. Zowel de risico's van een sterkere opwarming als de gevolgen van een snelle en intensieve transitie nemen daarmee in betekenis toe voor beleggers.

Van Net Zero tot High Warming

Bestaande beleggingsportefeuilles zijn gebaseerd op verwachtingen met betrekking tot rendement en risico. Deze verwachtingen zijn in de regel gebaseerd op (lange termijn) historische data. Alhoewel tijdelijke, grote disrupties als wereldoorlogen hier soms in zijn meegenomen, is structurele klimaatverandering met een impact zoals geschetst door de UNEP niet eerder voorgekomen. Dit vraagt om een herbezinning op gehanteerde uitgangspunten in de strategische asset allocatie.

De Ortec Finance Klimaatscenario’s vertalen verschillende klimaatontwikkelingen naar economische en financiële effecten. Drie kernscenario’s laten zien hoe timing en ambitie van klimaatbeleid kunnen doorwerken in portefeuilles:

• Net Zero: een ordelijke transitie naar een klimaatneutrale economie.
• Delayed Net Zero: een scenario waarin beleid te laat wordt aangescherpt, waardoor de transitie abrupter verloopt.
• High Warming: een scenario waarin nieuw klimaatbeleid uitblijft en fysieke risico's sterk toenemen.

Daarnaast worden aanvullende scenario's gebruikt:

• Net Zero Financial Crisis: een scenario met een meer wanordelijk verloop van de transitie.
• ‘Too Little Too Late’: een scenario met beperktere fysieke schade dan in het High Warming-scenario.

Deze scenario’s sluiten nauw aan bij de discussie over overshoot. Een ordelijke en snelle transitie beperkt de fysieke schade, maar vraagt om tijdige beleidsactie en investeringen. Een vertraagde transitie kan juist leiden tot abrupte herprijzing van stranded assets en financiële marktschokken. In een High Warming-scenario nemen chronische en acute fysieke risico’s toe, met potentieel forse gevolgen voor groei, inflatie en rendementen, zeker wanneer markten deze risico’s plotseling gaan inprijzen.

Hoe om te gaan met toenemende risico’s?

Een van de fundamenten van risicomanagement is het beoordelen van zowel de kans dat een risico optreedt als de impact wanneer dat risico zich manifesteert. Op basis daarvan worden passende vervolgacties gedefinieerd:

Naarmate de kans op en impact van fysieke en transitierisico's toenemen, verschuiven deze binnen traditionele risicoraamwerken steeds verder richting risico's die actief moeten worden vermeden, beperkt of gemitigeerd (‘avoid’). Het beperken van de opwarming vraagt echter om een eensgezinde mondiale aanpak, met bijbehorende negatieve economische kosten op korte termijn (‘Delayed Net Zero-pad’).

Naast mitigatie neemt ook het belang toe van maatregelen die de gevolgen van klimaatverandering opvangen. In de reële wereld kan dit bijvoorbeeld bestaan uit het ophogen van dijken. In een portefeuillecontext kan dit betekenen dat blootstellingen aan bedrijven of regio's die bijzonder kwetsbaar zijn voor fysieke klimaatrisico's worden verminderd.

Van risico-inzicht naar asset allocatie

Een analyse van verschillende klimaatscenario’s geeft inzicht in de beleggingsrisico’s waaraan een portefeuille is blootgesteld. De volgende stap is het vertalen van dit risico-inzicht naar concrete portefeuillekeuzes, bijvoorbeeld ten aanzien van ESG-beleid, strategische asset allocatie en benchmarkselectie. Denk hierbij aan een vergelijking tussen een standaard benchmark, een Climate Transition Benchmark en een Paris-Aligned Benchmark onder verschillende scenario’s, maar ook aan het identificeren van specifieke kwetsbaarheden in sectoren of landen binnen de verschillende klimaatscenario’s.

Een geïntegreerde benadering maakt inzichtelijk hoe klimaatbeleid, scenarioanalyse, benchmarkconstructie en ALM- of SAA-analyses gezamenlijkdoorwerken in financiële doelstellingen, beleidskeuzes en portefeuille-implementatie.

Conclusie: inzicht voor besluitvorming

De verwachte overschrijding van 1,5°C verandert de rol van klimaatscenario’s en hoe men deze meeweegt in besluitvorming. Klimaatverandering gaat sneller en verder dan eerder verwacht, waarmee dit risico aan relevantie wint. Dit vergroot het belang van de vraag welk klimaatpad als uitgangspunt wordt gehanteerd bij de samenstelling van de beleggingsportefeuille. Historische data bevatten immers niet dergelijke wereldwijde trends, waardoor de effecten van klimaatrisico’s onderschat kunnen worden.

Een gedegen scenario-analyse van verschillende temperatuurpaden kan bijdragen aan zorgvuldige besluitvorming: om te begrijpen welke risico’s materieel kunnen worden, waar portefeuilles kwetsbaar zijn en welke beleidsopties robuust blijken onder uiteenlopende toekomstpaden. Voor institutionele beleggers betekent dit dat klimaatrisico’s structureel onderdeel moeten zijn van strategische risico- en rendementsanalyse, governance en portefeuille-implementatie.

De klimaatscenario's van Ortec Finance bieden inzicht in de financiële impact van transitie- en fysieke klimaatrisico's op portefeuilles. Daarmee ontstaat een basis voor onderbouwde strategische keuzes in een omgeving waarin klimaatovershoot een steeds relevantere factor wordt voor institutionele beleggers.