Macro langlevenrisico onder de Wtp

Pensioenfondsen hebben structureel te maken met macro langlevenrisico: een systematisch risico waarbij de levensverwachting van deelnemers anders uitvalt dan verwacht. Als deelnemers gemiddeld langer leven, moet hetzelfde pensioenvermogen over een langere periode worden uitgekeerd. Dat kan leiden tot lagere jaarlijkse uitkeringen. Als de levensverwachting juist lager uitvalt, werkt dit omgekeerd.

In de praktijk wordt dit risico vaak zichtbaar wanneer het Actuarieel Genootschap een nieuwe prognosetafel publiceert. De eerstvolgende prognosetafel wordt in september dit jaar verwacht.

Zolang fondsen hier geen expliciete beleidsbeslissingen op nemen, werkt een wijziging van de levensverwachting alleen door in de kostprijs, zonder dat expliciet wordt vastgelegd hoe dit risico tussen generaties wordt verdeeld. Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, zolang het een bewuste beleidskeuze van het fonds is. Daarom is het van belang dat pensioenfondsen vooraf bepalen hoe zij met dit risico willen omgaan en hun beleid daarop inrichten. In dit artikel worden de verschillende mogelijkheden besproken om macro langlevenrisico binnen een pensioenfonds te delen en de gevolgen daarvan voor deelnemers en gepensioneerden.

Waarom dit belangrijk is voor pensioenfondsen

Een wijziging in de sterfteontwikkeling raakt niet direct de omvang van persoonlijke pensioenvermogens of de solidariteits- of risicodelingsreserve. De impact zit vooral in de kostprijs van pensioen. Wanneer de levensverwachting stijgt, wordt pensioen duurder: er is meer vermogen nodig om dezelfde jaarlijkse uitkering te kunnen blijven betalen.

Voor gepensioneerden kan een sterfteschok direct effect hebben op de hoogte van de ingegane uitkering. Voor actieve en gewezen deelnemers ligt het effect verder in de toekomst, omdat zij de aanpassing vooral terugzien in hun verwachte pensioenuitkering na pensionering. Dit verschil in timing biedt de mogelijkheid om het macro langlevenrisico binnen een pensioenfonds te delen tussen verschillende generaties. Daarmee is dit een belangrijk beleidsvraagstuk.

Drie manieren om macro langlevenrisico te delen

Binnen de Wet toekomst pensioenen hebben pensioenfondsen verschillende mogelijkheden om macro langlevenrisico collectief te delen. In hoofdlijnen zijn er drie routes.

• Behandelen als financiële schok.
• Opvangen via de solidariteits- of risicodelingsreserve.
• Delen via beschermings- en overrendement.

Welke gevolgen deze keuzes hebben voor verschillende generaties en welke afwegingen daarbij een rol spelen, verschilt per aanpak.

Het belang van beleidskeuzes rond macro langlevenrisico

Elke methode kent eigen voor- en nadelen en leidt tot verschillende uitkomsten voor deelnemers en gepensioneerden. Ook zijn combinaties van deze benaderingen mogelijk.

Een goed beleid voor macro langlevenrisico vraagt daarmee om meer dan een technische keuze. Het gaat om een evenwichtige afweging tussen bescherming, kosten, uitlegbaarheid en solidariteit tussen generaties. Juist daarom verdient macro langlevenrisico een duidelijke plaats in de beleids- en besluitvorming van pensioenfondsen.